Những điều cần biết về bệnh ung thư hạch nguyên phát (loại không Hodgkin)

Những điều cần biết về bệnh ung thư hạch nguyên phát (loại không Hodgkin)

BS CKII Phạm Xuân Dũng

Bệnh viện Ung bướu TP.HCM

Ung thư hạch nguyên phát loại không Hodgkin (Lymphôm không Hodgkin) là một loại bệnh lư ác tính xuất phát từ hệ bạch huyết. Đây là một trong những loại bệnh ung thư có nhiều khả năng trị khỏi, có đáp ứng điều trị ngay trong những giai đoạn trễ. Tại TPHCM, theo ghi nhận năm 2003 về ung thư hạnh, ở nam giới có 4,6/100.000 dân và ở nữ giới có 3,2/100.000 dân. Tại bệnh viện Ung bướu, hàng năm, tiếp nhận khoảng 500 trường hợp bệnh mới.

HỆ THỐNG BẠCH HUYẾT LÀ G̀?

Hệ thống bạch huyết là một phần trong hệ thống miễn dịch của cơ thể. Hệ thống miễn dịch này có nhiệm vụ chống lại các bệnh lư nhiễm trùng cũng như các loại bệnh lư khác.

Trong hệ bạch huyết có 2 thành phần chính:

1- Mạng lưới các mạch bạch huyết

2- Các hạch bạch huyết: có kích thước từ vài mm đến hơn 1cm, thường xếp thành nhóm. Hạch bạch huyết là nơi bắt giữ và loại bỏ vi trùng và những chất có hại cho cơ thể .

Thành phần của hệ bạch huyết gồm có hạch amydan, lách, tuyến ức và mô bạch huyết ở những cơ quan khác của cơ thể như  bao tử, da và ruột non.

THẾ NÀO LÀ UNG THƯ HẠCH?

Ung thư hạch nguyên phát hay ung thư hạch (lymphôm) có 2 dạng chính là  Lymphôm Hodgkin và Lymphôm không Hodgkin. Hodgkin là tên của một bác sĩ, người đầu tiên mô tả bệnh lư ung thư nguyên phát tại hạch, ngoài ra, có một loại bệnh lư cũng là ung thư hạch nguyên phát nhưng triệu chứng khác với mô tả đầu tiên của bác sĩ  Hodgkin được gọi là ung thư hạch nguyên phát loại không Hodgkin. Ung thư hạch loại không Hodgkin nhiều gấp 5 lần loại Hodgkin. Trong bài này chỉ đề cập đến loại ung thư hạch không Hodgkin (Lymphôm không Hodgkin).

Dùng chữ nguyên phát tại hạch để phân biệt rơ với hạch ung thư di căn là do những ung thư từ nơi khác trong cơ thể di chuyển đến.

Lymphôm không Hodgkin được coi là bệnh lư toàn thân.

BỆNH LYMPHÔM KHÔNG HODGKIN CÓ MẤY LOẠI?

Ung thư hạch được xếp thành 2 nhóm lớn:

- Nhóm có diễn tiến chậm: bệnh tiến triển chậm, thời gian sống hơn 10 năm

- Nhóm có diễn tiến nhanh: bệnh thường tiến triển nhanh, thời gian sống c̣n ngắn hơn.

YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA BỆNH LÀ G̀?

Hiện nay, vẫn chưa xác định được nguyên nhân gây bệnh. Tuy nhiên, các nghiên cứu đă cho thấy một số yếu tố có khả năng làm gia tăng nguy cơ phát triển loại bệnh Lymphôm không Hodgkin như:

- Suy giảm miễn dịch không phải do di truyền như: nhiễm HIV, do dùng thuốc chống thải ghép sau ghép cơ quan.

- Nhiễm trùng do các tác nhân như HIV, Helicobacter pylori (gây viêm loét dạ dày), HCV (viêm gan siêu vi C)...

- Tuổi: người trên 60 tuổi có nhiều nguy cơ mắc bệnh này.

- Ngoài ra: t́nh trạng béo ph́, ngộ độc thuốc diệt cỏ cũng là một số yếu tố nguy cơ của bệnh.

Nên lưu ư rằng: không phải tất cả những người có yếu tố nguy cơ đều mắc bệnh.

TRIỆU CHỨNG BỆNH RA SAO?

Có nhiều triệu chứng lâm sàng do bệnh lư Lymphôm không Hodgkin gây ra như:

- Nổi hạch: một hoặc nhiều hạch tại cổ, nách hoặc bẹn ph́nh to lên nhưng không đau. Hạch Lymphô to lên có thể là dấu hiệu của bệnh lư ác tính nhưng lại thường gặp khi có t́nh trạng viêm nhiễm hoặc có các rối loạn lành tính khác. 2/3 các trường hợp hạch to không có nguyên nhân rơ ràng hoặc chỉ do bệnh lư đường hô hấp trên.

- Sụt cân không giải thích được.

- Sốt

- Ho, khó thở hoặc đau ngực.

- Mệt mỏi, suy kiệt kéo dài

- Vùng bụng đau, ph́nh ra hoặc cảm giác đầy bụng.

Tuy nhiên, cần lưu ư rằng: bất cứ ai có những triệu chứng lâm sàng kể trên mà không mất đi sau 2 tuần, phải đến khám bác sĩ để t́m nguyên nhân và điều trị.

CHẨN ĐOÁN BỆNH THẾ NÀO?

Bệnh Lymphôm không  Hodgkin được chẩn đoán bằng cách:

- Khám lâm sàng: bác sĩ  sẽ kiểm tra các hạch lymphô vùng cổ, nách, bẹn đồng thời, kiểm tra vùng bụng để xem gan lách có to ra hay không.

- Xét nghiệm máu: cần chú ư kết quả Lactate Dehydrogenase v́ đây là một chất sẽ tăng cao nếu bệnh diễn tiến nặng.

- Chụp X quang ngực

- Siêu âm

- Sinh thiết hạch: bác sĩ sẽ mổ lấy trọn hạch hoặc một phần hạch và gửi thử giải phẫu bệnh.

CÓ MẤY GIAI ĐOẠN BỆNH?

Cũng như các bệnh lư ung thư khác, xác định giai đoạn lâm sàng là yếu tố giúp tiên lượng bệnh. Các xét nghiệm cần làm là CT scan, siêu âm, làm tủy đồ hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI). Bệnh có 4 giai đoạn: 1, 2, 3, 4. Giai đoạn 1, 2 là giai đoạn sớm, có tiên lượng tốt hơn. Bên cạnh chữ số ghi giai đoạn c̣n có các kư hiệu A hoặc B. A là không có triệu chứng, c̣n B là có các triệu chứng bao gồm sốt, đổ mồ hôi đêm, sụt cân trên 10% trọng lượng cơ thể.

CÓ NHỮNG PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ NÀO?

Lymphôm không Hodgkin là một trong những loại ung thư có khả năng trị khỏi, ngay cả trong giai đoạn trễ 3, 4 vẫn c̣n đến 40% khả năng đáp ứng điều trị lâu dài.

Do có nhiều h́nh thái lâm sàng khác nhau nên phương pháp điều trị cũng có khác nhau. Trong một số trường hợp, thường không tiến hành điều trị ngay mà bắt đầu điều trị khi có triệu chứng. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định điều trị, trong đó có 2 yếu tố chủ yếu cần xem xét là diễn tiến và giai đoạn bệnh.

Các phương pháp điều trị:

- Phẫu thuật: chỉ dùng để sinh thiết chẩn đoán và ít được sữ dụng để điều trị, trừ một số trường hợp như liên quan đến đường tiêu hóa.

- Xạ trị có vai tṛ trong một số trường hợp ở vào giai đoạn 1, tuy nhiên, chủ yếu vẫn là hỗ trợ sau hóa trị.

- Ghép tế bào gốc (Ghép tủy) được dùng trong các trường hợp có tiên lượng rất xấu, hoặc tái phát, hoặc không đáp ứng với điều trị.

- Hóa trị là phương pháp điều trị chủ yếu trong bệnh lư này. Đó là cách dùng các thuốc chống ung thư đường uống hoặc đường tiêm chích để giết tế bào ung thư. Đây là phương pháp điều trị toàn thân do thuốc theo ḍng máu đến các tế bào ung thư ở khắp cơ thể. Hiện nay, với sự gia tăng hiểu biết về ung thư và sự phát triển về khoa học kỹ thuật, các chuyên gia đă phát hiện thêm một phương pháp điều trị mới là phương pháp điều trị nhắm trúng đích. Đây là phương pháp tiên tiến với các sản phẩm thuốc mới nhằm loại bỏ tế bào ung thư nhiều nhất nhưng lại ít gây hiệu quả phụ cho người bệnh; đây cũng là một hướng phát triển với hy vọng gia tăng hơn nữa hiệu quả của cuộc chiến chống bệnh ung thư. Phương pháp nhắm trúng đích đă được áp dụng vào bệnh lư này bằng cách sử dụng thuốc kháng thể đơn ḍng Rituximab (Mab-Thera) bổ sung vào các thuốc hóa trị đang được sử dụng để làm tăng khả năng trị khỏi bệnh một cách có ư nghĩa.

Tóm lại, Lymphôm không Hodghin là bệnh lư ung thư của hệ tạo huyết, xuất phát từ những rối loạn của ḍng tế bào lymphô (tế bào bạch huyết). Bệnh này thường xuất phát đầu tiên tại hạch, tuy nhiên, cũng có thể xuất phát đầu tiên tại các vị trí ngoài hạch. Đây là một trong những loại bệnh ung thư có nhiều khả năng trị khỏi, có đáp ứng điều trị ngay trong những giai đoạn trễ. Hóa trị giữ vai tṛ chủ yếu trong điều trị và hiện nay với sự bổ sung thêm các thuốc nhắm trúng đích đă làm tăng thêm kết quả điều trị. Bên cạnh đó,  chú ư điều trị nâng đỡ và dinh dưỡng đúng sẽ tăng thêm cơ hội điều trị thành công. Hiện nay, tại TPHCM, với sự phát triển các phương tiện điều trị ung thư như máy xạ trị mới, các thuốc chống ung thư, kể cả thuốc điều trị nhắm trúng đích, đă làm gia tăng hơn nữa kết quả điều trị bệnh lư này.