RỐI LOẠN MỠ TRONG MU


Thưa qu vị v cc bạn !
Rối loạn mỡ trong mu hay cn gọi l tăng mỡ trong mu hay tăng cholesterol mu l bệnh kh phổ biến hiện nay. Bệnh l mối lo ngại của nhiều người c tnh trạng cn nặng dư thừa nhưng thực tế nhiều người ốm vẫn bị rối loạn mỡ trong mu. Rối loạn mỡ trong mu l nguy cơ chnh của nhiều bệnh nguy hiểm như: cao huyết p, nhồi mu cơ tim, tai biến mạch mu no, xơ mỡ động mạch... Trong bi ni hm nay c những từ chưa dịch được sang tiếng Việt như: cholesterol (c-lt-t-rn), triglyceride (tri-gly-s-rt), lipoprotein (li-p-prồ-t-in) nn chng ti vẫn tạm sử dụng từ tiếng Anh, xin qu c bc thng cảm. Để gip b con hiểu r hơn về rối loạn mỡ trong mu, trong bi ni chuyện hm nay chng ta sẽ xem xt cc vấn đề cơ bản như sau:
1. Rối loạn mỡ trong mu l g ?
2. Tc hại của tnh trạng rối loạn mỡ trong mu.
3. Điều trị v phng ngừa rối loạn mỡ trong mu như thế no.

Rối loạn mỡ trong mu l bệnh l c tăng thnh phần mỡ gy tc hại v giảm thnh phần mỡ bảo vệ cho cơ thể. Mỡ trong mu hiện diện dưới 2 dạng chnh l cholesterol v triglycerid.

Thực tế cholesterol khng phải l chất hon ton gy hại cho cơ thể. Chng ta khng thể sống được nếu khng c cholesterol. Cholesterol l thnh phần cấu tạo chủ yếu của mng tế bo, sợi thần kinh v của nhiều nội tiết tố trong cơ thể. Ngoi ra gan cn dng cholesterol để sản xuất ra acid mật gip ta tiu ha thức ăn.

Cholesterol c 2 nguồn gốc:
* Thứ nhất: từ thức ăn hng ngy trong thịt, mỡ, trứng...chiếm 20% nhu cầu cholesterol trong cơ thể.
* Thứ nh: do gan tạo ra chiếm đến 80%. Gan c khả năng tổng hợp cholesterol từ những chất khc như đường, đạm.

Điều ny l giải tại sao nhiều người khng ăn mỡ, trứng như những người ăn chay trường lu năm hoặc những người ốm vẫn bị rối loạn mỡ trong mu. Họ bị rối loạn mỡ trong mu do việc rối loạn tạo cholesterol ở gan. Ở đy xin được giải thch thm một số từ chuyn mn m nhiều b con thường thắc mắc khng hiểu khi đọc trn những phiếu xt nghiệm. Cholesterol v triglyceride được mang đi trong mu nhờ kết hợp với một chất c tn l lipoprotein. C nhiều loại lipoprotein: loại c tỉ trong cao c thn l HDL, loại c tỉ trong thấp c tn l LDL, loại c tỉ trọng rất thấp c tn l VLDL v HDL c chức năng vận chuyển cholesterol v VLDL c chức năng vận chuyển triglyceride trong mu. Cholesterol kết hợp với LDL được k hiệu l LDL-c l dạng cholesterol gy hại cho cơ thể chng vận chuyển cholesterol vo trong mu thấm vo thnh mạch mu chng c vai tr quan trọng trong qu trnh hnh mng xơ mỡ động mạch. Cholesterol kết hợp với HDL được k hiệu l HDL-c l một dạng cholesterol c lợi cho cơ thể chng chống lại qu trnh xơ mỡ động mạch bằng cch mang cholesterol dư thừa ứ đọng từ trong thnh mạch mu trở về gan. Sự tăng triglyceride trong mu qu cao cũng gp phần thc đẩy qu trnh xơ mỡ động mạch.

Trong cơ thể lun c sự cn bằng giữa 2 qu trnh gy hại v bảo vệ. Cho nn khi ta dng từ tăng cholesterol hay tăng mỡ trong mu để chỉ tnh trạng ny l khng chnh xc m ta phải gọi l rối loạn mỡ trong mu c nghĩa l c tăng thnh phần gy hại v giảm thnh phần bảo vệ. Đi khi khng c tăng thnh phần gy hại nhưng c giảm thnh phần bảo vệ th vẫn gọi l rối loạn mỡ trong mu.

Như vậy khi muốn pht hiện sớm c bị rối loạn mỡ trong mu hay khng ta cần lm những xt nghiệm g ? Xt nghiệm đầy đủ để đnh gi tnh trạng mỡ trong mu gm 4 thnh phần:
* Cholesterol ton phần
* LDL-cholesterol viết tắt l LDL - c
* HDL-cholesterol viết tắt l HDL - c
* Triglycerid

Để đnh gi xt nghiệm chng ta cần lưu :

Loại mỡ trong mu Trị số bnh thường Khng tốt gy hại cho sức khỏe
Cholesterol ton phần Dưới 200 mg% Trn 240 mg%
LDL-c Dưới 130 mg% Trn 160 mg%
HDL-c Trn 45 mg% Dưới 35 mg%
Triglycerid Dưới 160 mg% Trn 200 mg%

Trong bốn thnh phần xt nghiệm c đến ba thnh phần gy hại l cholesterol ton phần, LDL - c v Triglyceride chỉ c một thnh phần bảo vệ l HDL - c.

Khi xem kết quả xt nghiệm ta cần lưu sự cn bằng giữa thnh phần bảo vệ v thnh phần gy hại. Nếu thnh phần gy hại LDL-c cao nhưng thnh phần baỏ vệ HDL-c cũng cao th2i t gy lo ngại hơn thnh phần gy hại cao cn thnh phần bảo vệ thấp. Ngoi ra khi đnh gi mức độ nguy hiểm của tnh trạng tăng cholesterol chng ta phải lưu đến tuổi, c bệnh tim mạch, cao huyết p hay tiểu đường đi km hay khng...

Tc hại của rối loạn mỡ trong mu:
Nhiều nghin cứu về rối laọn mỡ trong mu trn thế giới cho thấy khi cholesterol ton phần tăng cao hơn 240 mg% th nguy cơ bị bệnh mạch vnh tim tăng ln 2 đến 3 lần. LDL - c tăng cao th tăng nguy cơ bị nhồi mu cơ tim.

Triglyceride tăng cao nhất l ở bệnh nhn bị tiểu đường th nguy cơ xơ mỡ động mạch cũng cao hơn v HDL - c giảm thấp cũng tăng cc nguy cơ tai biến về mạch mu v cơ mỡ động mạch.

Điều trị v phng ngừa rối loạn mỡ trong mu:
Lợi ch của việc điều trị: Theo Thổ chức sức khỏe thế giới cho biết nếu cholesterol ton phần giảm được 23 mg% ở người tuổi 40 sẽ giảm 54% nguy cơ bệnh tim mạch cn ở tuổi 70 th giảm 20% nguy cơ bệnh tim mạch. Cn nếu HDL-C tăng 1,2 mg% th giảm được 3% nguy cơ bệnh tim mạch. Người ta cũng đ chứng minh được rằng giải quyết được rối loạn mỡ trong mu l cần thiết để hạn chế tai biến mạch vnh tim, tai biến mạch mu no v giảm tỉ lệ tử vong do biến chứng mạch mu.

Để điều trị rối loạn mỡ trong mu chng ta c thể dng 2 phương php điều trị khng dng thuốc v điều trị c dng thuốc.

Điều trị khng dng thuốc c tc dụng như phng ngừa rối loạn mỡ trong mu:
Trong phần điều trị khng dng thuốc nếu thực hiện tốt c thể giảm được 15%-20% cholesterol ton phần. Điều trị khng dng thuốc gồm ba phần cơ bản sau đy:
1. Ngừng ht thuốc l, khng uống qu nhiều rượu.
2. Thay đổi thi quen ăn uống.
3. Tập thể dục thể thao.

Ngừng thuốc l l việc lm cần thiết quan trọng với bệnh nhn rối loạn mỡ trong mu, thuốc l l yếu tố gp phần lm thc đẩy qu trnh xơ mỡ động mạch v lm tăng cholesterol gy hại LDL. Uống rượu qu nhiều dễ bị tăng Triglyceride hơn.

Trong chế độ ăn uống b con cần lưu 3 vấn đề :
1. Nếu bị bo ph hay dư cn nặng cần thiết phải giảm cn. Nn giảm ăn nhiều chất bo : gần như giới hạn ăn tất cả cc loại chất bo như dầu, kem, mỡ, bơ... Chất bo ăn vo hng ngy khng qu 30% nhu cầu năng lượng của cơ thể.
2. Giảm ăn mỡ bảo ha: nếu khng cử được tuyệt đối th đừng ăn qu 1/3 mỡ bảo ha trong nhu cầu chất bo hng ngy. Mỡ bảo ha c trong thnh phần mỡ heo, b, g, bơ, ph-mai, crem, chocolate, dầu dừa. B cn cũng cần lưu l shortening v margaring l những chất thường được sử dụng trong chế biến cc loại kem lm bnh cũng lm tăng cholesterol trong mu.
3. Giảm cholesterol trong bữa ăn hng ngy: đừng ăn qu 300mg cholesterol mỗi ngy. Trnh ăn cc loại thức ăn c nhiều cholesterol như sữa ton phần, Crem, trứng, phủ tạng động vật như gan, lưỡi, thận...

Ngoi việc king cử trong ăn uống th việc tập thể dục thể thao sẽ gp phần tăng tc dụng của việc king ăn. Bc sĩ điều trị sẽ đề nghị b con hnh thức tập thể dục chơi thể thao ph hơp với sức khỏe của từng người.

Tập thể dục thể thao nhịp nhng dưới cc hnh thức: đi bộ chạy bộ, đạp xe đạp... ở mức độ khng gắng sức l ph hợp.

Tập đủ thời gian v thường xuyn: đy l điều khng dễ dng, mỗi lần tập cố gắng đủ 30-45 pht t nhất tập thường xuyn 3 lần trong 1 tuần.

Nếu bạn bị bo ph, dư cn nặng v khng tập thể dục nhiều năm nay nn quyết tm luyện tập, lc đầu tập t sau tăng dần cố gắng tập đều đặn. Lc đầu c thể thấy mệt, buồn ngủ vo buổi sng sau tập nhưng bạn sẽ quen dần v thấy khỏe hơn.

Duy tr v pht triển vận động: cố gắng xy dựng thời kha biểu tập thể dục thể thao. Coi đ như l một th vui. B con c thể xy dựng nhm cng tham gia chương trnh tập thể dục thể thao.

Điều trị c dng thuốc:
Sau khi p dụng chế độ điều trị khng dng thuốc trong 3 đến 6 thng m vẫn khng cải thiện được tnh trạng rối loạn mỡ trong mu đặc biệt l LDL - c cn cao th bc sĩ sẽ cho dng thm thuốc hạ mỡ trong mu. B con nn dng dưới sự chỉ định v theo di của bc sĩ v thuốc ngoi tc dụng hạ mỡ trong mu cn gy nhiều tc dụng phụ khc.

Hiện nay c nhiều nhm thuốc hạ mỡ trong mu: nhm Fibrate, nhm Statin, nhm resin, nhm niacin. Mỗi nhm c tc dụng hạ mỡ theo những cơ chế khc nhau. Việc lựa chọn sử dụng loại no ph hợp trong điều trị cho bệnh nhn sẽ do thầy thuốc chuyn khoa quyết định.

Cần lưu l hầu hết cc thuốc hạ lipid mu đều c tc dụng phụ nhất định cho cơ thể. Cho nn c bc khng nn tự dng thuốc m khng c chỉ định v theo di của bc sĩ.

Kế hoạch lu di:
Khi cơ thể đ xảy ra vấn đề rối loạn mỡ trong mu b con nn c kế hoạch lu di. Nn thực hiện tốt việc điều trị khng dng thuốc. Việc dng thuốc phải dưới sự kiểm sot của bc sĩ, v cc thuốc hầu hết đều c hại cho gan v gy nhiều tc dụng phụ khc. Điều quan trọng khc l hầu hết cc thuốc ny kh đắt tiền v thời gian điều trị c thể ko di trong nhiều năm. Thng thường sau khi điều trị t nhất sau ba thng chng ta mới thấy được kết quả.

Như vậy khi biết mnh bị rối loạn mỡ trong mu b con khng nn qu lo lắng hay sợ hi v bệnh khng gy tc hại tức thời nhưng tc hại về lu về di của bệnh th rất nguy hiểm v hầu như khng điều trị được nn việc phng ngừa v pht hiện sớm l rất quan trọng.

Bi ni đến đy l hết, xin cm ơn sự theo di của qu vị v cc bạn./.
 

BS.Phan Hữu Phước
Thạc sĩ Lo khoa BV.Nguyễn Tri