Những điều cần biết khi ăn thịt tái sống


Xă hội ngày càng phát triển, đời sống ngày càng được nâng cao đă nảy snh nhiều nhu cầu mới. Giờ đây chúng ta không chỉ ăn để no để đủ mà c̣n phải ngon nữa. Có người thích truy t́m, thưởng thức thực phẩm quư hiếm, có người thích những món ăn phải được chế biến cầu kỳ hơn, kiểu cách hơn, mà phổ biến nhất trong thời gian gần đây là sử dụng thịt tái sống với nhiều món ăn phong phú như: gỏi cá sống, thịt tái sống, lẩu sống v.v… Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích có thể như ngon miệng hơn, hấp dẫn hơn, có lẽ nhiều người chúng ta không ngờ rằng các món ăn thịt tái sống không hợp vệ sinh có thể mang đến cho con người nhiều mối nguy hiểm, trong đó đáng sợ nhất là lây truyền những bệnh nhiễm trùng, nhiễm các loại kư sinh trùng rất nguy hiểm từ những loại thịt cá, hải sản đă bị nhiễm bệnh mà người sử dụng không thể biết được. V́ thế nhiều nhà dinh dưỡng học đă cảnh báo rằng những người ăn nhiều và ăn thường xuyên thịt tái sống hăy coi chừng những bất ổn cho sức khỏe của ḿnh. Vậy cụ thể ăn thịt tái sống có thể bị nhiễm những loại bệnh ǵ ? Dấu hiệu biểu hiện của những loại bệnh này ra sao ? Làm sao có thể ăn thịt tái sống mà không bị bệnh ? Chúng ta sẽ cùng t́m hiểu thêm sau đây.

I. NHỮNG NGUY CƠ CÓ THỂ GẶP KHI ĂN THỊT TÁI SỐNG:

1. Nhiễm những loại kư sinh trùng độc hại nào ?
*  Giun xoắn:
- Lây truyền cho người do ăn thịt heo hoặc thịt các động vật hoang dă sống hoặc nấu chưa chín chứa ấu trùng giun xoắn.
- Biểu hiện lâm sàng và độ nặng của bệnh rất đa dạng có thể từ không có triệu chứng ǵ đến các biểu hiện như phù mắt, nhức đầu, đau cơ, rối loạn tiêu hóa, sốt kéo dài…
- Những trường hợp nhiễm giun xoắn số lượng lớn có thể gây ra liệt cơ teo cơ, đặc biệt nếu ảnh hưởng đến hô hấp có thể dẫn đến suy hô hấp và tử vong.

* Giun đầu gai
- Giun đầu gai sống chủyếu ở động vật như chó mèo, người chỉ là kư chủ trung gian mang ấu trùng hoặc giun non, chúng di chuyển dưới da và trong cơ quan phủ tạng của con người để gây bệnh.
- Người nhiễm giun đầu gai do ăn các động vật mang ấu trùng như cá tôm ếch lươn rắn… mà không được nấu chín, khi vào trong dạ dày con người ấu trùng giun đầu gai sẽ chui qua vách dạ dày và di chuyển khắp nơi trong cơ thể.
- Ấu trùng di chuyển, đi đến đâu sẽ tiết dịch gây viêm, hoại tử vùng đó bệnh nhân sẽ có những cơn đau nhói, đau như xé thịt ở các cơ quan tương ứng.
- Ấu trùng di chuyển đến da tạo thành những cục u sờ thấy nhúc nhích dưới da thay đổi vị trí nhanh chóng, biến mất nhanh, đôi khi sưng phù và đỏ ngứa ở nhiều vùng dễ bị chẩn đoán nhầm là dị ứng da.
- Nó có thể chui vào mắt, gan, phổi, ổ bụng… gây sưng mắt, đỏ mắt, xuất huyết trong mắt, mù mắt, đau vùng gan, viêm phổi, tràn dịch màng phổi, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, viêm tụy cấp…
- Nguy hiểm hơn giun đầu gai có thể chui vào tủy sống, năo, gây ói mửa nhức đầu, rối loạn tâm thần, co giật, động kinh, liệt tứ chi và hơn nữa có thể dẫn đến tử vong.

* Sán lá nhỏ ở gan
- Người bị nhiễm do ăn cua, cá, thực vật thủy sinh sống hoặc nấu nướng chưa chín.
- Biểu hiện lâm sàng thường mơ hồ: đau bụng ở vùng gan, tiêu chảy, táo bón, ngứa, phù, vàng da, gan to cứng và đau…
- Chẩn đoán: soi phân t́m trứng trong phân, xét nghiệm máu.

* Sán lá lớn ở gan
- Người bị nhiễm do ăn thực vật thủy sinh có mang ấu trùng
- Nhiễm sán ít tường không có triệu chứng, nhưng nếu nhiễm sán số lượng nhiều sẽ gây đau bụng, vàng da, sốt, lạnh run, nhức đầu dữ dội, gan to, đau vùng gan.
- Nặng hơn ấu trùng sẽ di chuyển khắp nơi trong cơ thể như tim, phổi, mắt, da… gây abcess ở những vùng đó.

* Sán lá phổi
- Người bị nhiễm do ăn cua, tôm sống hoặc nấu nướng chưa chín
- Sống kư sinh trong khí quản, phổi
- Biểu hiện lâm sàng: đau ngực, nặng ngực, ho khạc đàm đôi khi khạc ra máu bầm thường bị chẩn đoán nhầm là lao.
- Chẩn đoán: t́m trứng trong đàm dăi, XQ phổi, xét nghiệm máu.

* Sán lá ruột
- Người bị nhiễm do ăn cá, thực vật thủy sinh (sống dưới nước) (rau muống, rau nhút…) sống hoặc nấu nướng chưa chín.
- Biểu hiện lâm sàng: đau bụng, nôn ói, tiêu chảy, suy nhược cơ thể, phù mặt và quanh mắt. Trường hợp nặng có thể gây báng bụng, phù toàn thân hoặc tắc ruột.

* Sán dăi heo
- Bệnh phổ biến ở những người có thói quen ăn thịt heo mang trứng hay đốt sán dăi mà nhân dân ta hay gọi là heo gạo sống hoặc nấu chưa chín.
- Có trường hợp nhiễm sán dăi cá nhưng không có biểu hiện triệu chứng ǵ.
- Tuy nhiên thường bệnh nhân sẽ bị rối loạn tiêu hóa như đau bụng, đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, nôn, đôi khi có thể nôn ra đốt sán.
- Nặng hơn bệnh nhân sẽ bị yếu cơ, sụt cân, rối loạn thần kinh, thiếu máu…
- Chẩn đoán chắc chắn sẽ bị nhiễm sán dăi cá khi t́m thấy trứng, đốt sán trong phân hoặc trong các chất do bệnh nhân ói mửa ra.

Ngoài ra khi ăn thịt tái sống c̣n có thể bị nhiễm nhiều loại KST khác gây viêm năo, viêm màng năo…

2. Có thể bị những loại bệnh nhiễm trùng độc hại nào ?
Ngoài những nguyên nhân gây nhiễm KST thường gặp như đă nói ở phần trên, khi ăn thịt tái sống chúng ta c̣n có nhiều nguy cơ bị nhiễm trùng, nhiễm độc cấp tính mà thường gặp nhất là:

* Thương hàn
- Người nhiễm bệnh là do ăn trứng sống, thịt gà, thịt vịt, thịt heo, nghêu, ṣ, ốc, hến… có mang mầm bệnh lại nấu chưa chín.
- Biểu hiện lâm sàng là: nhức đầu, đau bụng, sốt kéo dài, rối loạn tiêu hóa, vẻ mặt nhiễm trùng nhiễm độc.
- Bệnh gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong như: xuất huyết tiêu hóa, thủng ruột, viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim, shock nhiễm trùng nhiễm độc…

* Dịch tả
- Một trong những nguồn lây của dịch tả là do ăn các thực phẩm như cá, tôm, cua, ṣ, ốc… được đánh bắt ở những nguồn nước bị ô nhiễm mà không được nấu chín kỹ.
- Biểu hiện bệnh thường từ 6 – 48 giờ sau khi ăn bệnh nhân đột ngột thấy đầy bụng, đau bụng, tiêu chảy lúc đầu c̣n có phân sau đó đi xối xả toàn nước có mùi tanh, bệnh dẫn đến kiệt sức nhanh, nếu không được bù nước và điện giải kịp thời sẽ dẫn đến tử vong.

3. Độc hại do các hóa chất bảo quản, sử dụng:
Như các bạn cũng biết món thịt tái sống thật ngon mắt, thật hấp dẫn th́ đĩa thị phải thật tươi, nh́n phải thật bắt mắt. Tuy nhiên không phải bất kỳ lúc nào, bất kỳ nơi đâu cũng có sẵn thịt sống tươi ngon như vậy, v́ thế đa số những nơi bán thường sử dụng nhiều hóa chất để giữ cho thịt tươi lâu, có màu đẹp như ure, hàn the, muối diêm, foomon…

Những hóa chất bảo quản này gây nguy hiểm trước mắt và lâu dài cho con người như: gây ngộ độc, gây rối loạn tâm thần kinh, gây ung thư, hoặc gây tổn thương các cơ quan trong cơ thể…

II. NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ư KHI ĂN THỊT TÁI SỐNG LÀ G̀ ?

Như bạn đă thấy ăn thịt tái sốn có nguy cơ nhiễm rất nhiều loại bệnh khác nhau. Thực tế có nhiều người như chúng ta chủ quan cho rằng thôi th́ cứ ăn tái sống cho ngon, lỡ bệnh th́ chữa. Thực ra khi đă nhiễm bệnh chúng ta cũng gặp rất nhiều khó khăn trong chẩn đoán và điều trị v́ những lư do sau đây:
* Hầu hết các loại kư sinh trung này khi vào cơ thể người không chỉ phát triển trong đường ruột mà phát triển ở nhiều nơi khác nhau trong cơ thể v́ vậy không thể phát hiên khi xét nghiệm phân mà phải sử dụng những kỹ thuật tiên tiến hơn mới có thể chẩn đoán bệnh. Do đó đôi khi t́nh trạng nhiễm đă rất lâu, đă gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm mới phát hiện được nên khi đó việc điều trị sẽ rất khó khăn.

* Với biện pháp xổ giun định kỳ 6 tháng một lần chỉ có hiệu quả với các loại giun kư sinh ở người, c̣n loại KST lạc chổ th́ rất khó bị tiêu diệt.

Do vậy tốt nhất là chúng ta nên pḥng bệnh hơn chữa bệnh:
- Nếu lỡ mắc bệnh th́ khi có những dấu hiệu bất thường nghi ngờ cần đi khám sớm để được điều trị sớm tránh được những biến chứng nguy hiểm và hạn chế những hậu quả tai hại di phát hiện chậm mà việc điều trị sẽ khó khăn hơn.

III. VÀI LỜI KHUYÊN KHI ĂN THỊT TÁI SỐNG
Nhờ có ăn con người mới duy tŕ sự sống và phát triển được, tuy nhiên cũng chính v́ ăn mà có thể làm hại cho sức khỏe con người. V́ vậy chúng ta phải ăn uống như thế nào để sống vui, sống khỏe, và sống tốt. Chúng ta có thể lưu ư những vấn đề sau:
* Hạn chế và thận trọng khi sử dụng những thực phẩm tươi sống như: lẫu sống, ḅ tái, tiết canh, cá nướng, thịt nướng chưa chín kỹ.
* Nên ăn thực phẩm đă nấu chín để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.
* Nếu cần phải ăn những món tái sống phải ngâm thức ăn vào giấm đậm đặc từ 5 tiếng trởi trở lên.
* Cố gắng thực hiện theo 10 lời khuyên để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm:
1. Chọn thực phẩm tươi sạch
2. Ăn chín, uống sôi, ngâm kỹ, rửa sạch rau quả ăn sống.
3. Ăn ngay khi thức ăn vừa nấu xong
4. Bảo quản cẩn thận thức ăn đă nấu chín
5. Đun kỹ thức ăn trước khi dùng lại
6. Thức ăn sống, chín phải để riêng, không dùng chung dụng cụ chế biến
7. Rửa tay trước khi chế biến và trước khi ăn
8. Nơi chế biến thức ăn luôn khô, sạch
9. Không ăn thức ăn hôi, thiu, hư hỏng
10. Chế biến thức ăn bằng nước sạch.

Như các bạn đă thấy những tác hại do ăn thịt tái sống rất phức tại có thể nhẹ không có dấu hiệu ǵ đặc biệt đến những trường hợp nặng nề có thể gây nguy hiểm cho tính mạng. V́ vậy với phương châm pḥng bệnh hơn chữa bệnh chúng tôi mong rằng các bạn sẽ có ư thức tích cực trong việc chọn lựa và chế biến thức ăn để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.
 

Ths.BS Lê Thị Tuyết Phượng
BV. Nhân dân 115